Kabukta İlk Adımlar: Komutlar ve Temel Seçenekler

GNU/Linux işletim sisteminde kabuk (shell) kullanarak temel komutları ve komutlarda kullanılan temel seçenekleri öğrenmeye başlayacağız. Kabuk, kullanıcıların işletim sistemiyle etkileşim kurmasını sağlayan arayüzdür ve komut satırını kullanarak birçok işlemi gerçekleştirebiliriz. Haydi, kabukta ilk adımlarımıza başlayalım ve komutların temel seçeneklerini öğrenelim. Diğer konuları ‘GNU/Linux Öğrenme Yolculuğu’ bu adresten ulaşabilirsiniz.

İlk İki Komut: pwd ve whoami

İlk olarak pwd ve whoami ile başlamak istiyorum bu iki komutu bol bol kullanacağınızı düşünüyorum özellikle pwd.

pwd : hangi dizinde (klasörde) olduğunuzu bulmak için kullanılır.

$root@muratakpinar:/etc/nginx
/etc/nginx

whoami : mevcut kullanıcının hangi kimlikle çalıştığını gösteriyor.

whoami

ls: Dizin İçeriğini Listelemek

“ls” komutu, mevcut dizindeki dosya ve dizinleri listelemek için kullanılır. Temel kullanımı şu şekildedir:

ls

Ancak, “ls” komutunda farklı seçenekleri kullanarak daha fazla bilgi alabiliriz. Örneğin:

“-l” seçeneği ile detaylı listeleme yapabiliriz, “-a” seçeneği ile gizli dosyaları da listeleme yapabiliriz. Daha fazlası için “-all” bununla bütün bir şekilde döküm alırsınız. Bu tür parametreleri “MAN” bakarak daha fazla seçeneği öğrenebiliriz. Yada “–help” kullanarak yardım alabilirsiniz.

ls --help

Ekran Çıktısı

ls --help
Usage: ls [OPTION]... [FILE]...
List information about the FILEs (the current directory by default).
Sort entries alphabetically if none of -cftuvSUX nor --sort is specified.

Mandatory arguments to long options are mandatory for short options too.
  -a, --all                  do not ignore entries starting with .
  -A, --almost-all           do not list implied . and ..
      --author               with -l, print the author of each file
  -b, --escape               print C-style escapes for nongraphic characters
      --block-size=SIZE      with -l, scale sizes by SIZE when printing them;
                               e.g., '--block-size=M'; see SIZE format below
  -B, --ignore-backups       do not list implied entries ending with ~
  -c                         with -lt: sort by, and show, ctime (time of last
                               modification of file status information);
                               with -l: show ctime and sort by name;
                               otherwise: sort by ctime, newest first
  -C                         list entries by columns
      --color[=WHEN]         colorize the output; WHEN can be 'always' (default
                               if omitted), 'auto', or 'never'; more info below
  -d, --directory            list directories themselves, not their contents
  -D, --dired                generate output designed for Emacs dired mode
  -f                         do not sort, enable -aU, disable -ls --color
  -F, --classify             append indicator (one of */=>@|) to entries
      --file-type            likewise, except do not append '*'
      --format=WORD          across -x, commas -m, horizontal -x, long -l,
                               single-column -1, verbose -l, vertical -C
      --full-time            like -l --time-style=full-iso
  -g                         like -l, but do not list owner
      --group-directories-first
                             group directories before files;
                               can be augmented with a --sort option, but any
                               use of --sort=none (-U) disables grouping
  -G, --no-group             in a long listing, dont print group names
  -h, --human-readable       with -l and -s, print sizes like 1K 234M 2G etc.
      --si                   likewise, but use powers of 1000 not 1024
  -H, --dereference-command-line
                             follow symbolic links listed on the command line
      --dereference-command-line-symlink-to-dir
                             follow each command line symbolic link
                               that points to a directory
      --hide=PATTERN         do not list implied entries matching shell PATTERN
                               (overridden by -a or -A)
      --hyperlink[=WHEN]     hyperlink file names; WHEN can be "always"
                               (default if omitted), "auto", or "never"
      --indicator-style=WORD  append indicator with style WORD to entry names:
                               none (default), slash (-p),
                               file-type (--file-type), classify (-F)
  -i, --inode                print the index number of each file
  -I, --ignore=PATTERN       do not list implied entries matching shell PATTERN
  -k, --kibibytes            default to 1024-byte blocks for disk usage;
                               used only with -s and per directory totals
  -l                         use a long listing format
  -L, --dereference          when showing file information for a symbolic
                               link, show information for the file the link
                               references rather than for the link itself
  -m                         fill width with a comma separated list of entries
  -n, --numeric-uid-gid      like -l, but list numeric user and group IDs
  -N, --literal              print entry names without quoting
  -o                         like -l, but do not list group information
  -p, --indicator-style=slash
                             append / indicator to directories
  -q, --hide-control-chars   print ? instead of nongraphic characters
      --show-control-chars   show nongraphic characters as-is (the default,
                               unless program is 'ls' and output is a terminal)
  -Q, --quote-name           enclose entry names in double quotes
      --quoting-style=WORD   use quoting style WORD for entry names:
                               literal, locale, shell, shell-always,
                               shell-escape, shell-escape-always, c, escape
                               (overrides QUOTING_STYLE environment variable)
  -r, --reverse              reverse order while sorting
  -R, --recursive            list subdirectories recursively
  -s, --size                 print the allocated size of each file, in blocks
  -S                         sort by file size, largest first
      --sort=WORD            sort by WORD instead of name: none (-U), size (-S),
                               time (-t), version (-v), extension (-X)
      --time=WORD            with -l, show time as WORD instead of default
                               modification time: atime or access or use (-u);
                               ctime or status (-c); also use specified time
                               as sort key if --sort=time (newest first)
      --time-style=TIME_STYLE  time/date format with -l; see TIME_STYLE below
  -t                         sort by modification time, newest first
  -T, --tabsize=COLS         assume tab stops at each COLS instead of 8
  -u                         with -lt: sort by, and show, access time;
                               with -l: show access time and sort by name;
                               otherwise: sort by access time, newest first
  -U                         do not sort; list entries in directory order
  -v                         natural sort of (version) numbers within text
  -w, --width=COLS           set output width to COLS.  0 means no limit
  -x                         list entries by lines instead of by columns
  -X                         sort alphabetically by entry extension
  -Z, --context              print any security context of each file
  -1                         list one file per line.  Avoid '\n' with -q or -b
      --help     display this help and exit
      --version  output version information and exit
.
.

cd: Çalışma Dizinini Değiştirmek

“cd” komutu, çalışma dizinini değiştirmek için kullanılır. Temel kullanımı şu şekildedir:

cd dizin-ismi
cd / # Kök dizinine gider
cd ~ # Home dizinine gider

Ancak, “cd” komutunda da farklı seçenekleri kullanabiliriz. Örnek olarak bir üst dizine gitmek için “. .” iki nokta kullanabiliriz(Tek nokta ‘.’ bulunduğumuz dizini ifade eder, iki nokta ‘. .’ bir üst dizini ifade eder).
Home dizinine gitmek içinse tilde ‘~’ kullanabiliriz.
Kök dizinine gitmek için ‘/’ ifadesini kullanabilirsiniz.

mkdir: Yeni Dizin Oluşturmak

“mkdir” komutu, yeni bir dizin(Klasör) oluşturmak için kullanılır. Temel kullanımı şu şekildedir:

mkdir yeni-dizin

rm: Silmek ve Geri Dönüşün Olmaması

“rm” komutu, dosyaları veya dizinleri silmek için kullanılır. Ancak dikkat edilmelidir, silinen dosyalar geri dönüşü olmayacak şekilde kalıcı olarak silinir. Temel kullanımı şu şekildedir:

rm dosya.txt
rmdir dizin1

Dizin silmek içinse ‘rmdir’ komutu kullanıyoruz. Fakat içi dolu bir dizini silerken ‘-r’ parametresi kullanılır. Fakat bunun bence en rahat kullanımı;

rm dosya-veya-dizin-ismi -rf

Burada ‘-rf’ parametresini en sona ekliyorum bunu bence alışkanlık haline getirin. Neden derseniz ‘rm -rf’ yazdınız silmek istediğiniz dosya isim benzerliği olan başka bir dosya daha var yanlışlıkla onu yazabilirsiniz ve ’enter’ tuşuna bastığınızda geri dönüşü olmaz.

mv: Taşımak ve Yeniden Adlandırmak

“mv” komutu, dosya ve dizinleri taşımak veya adlandırmak için kullanılır. Temel kullanımı şu şekildedir:

mv eski-dosya.txt yeni-dizin/

Bir dosyanın veya dizinin ismini değiştirmek içinde ‘mv’ komutu kullanabiliriz. Fakat şunu unutmayın bu konu ileride olacak fakat burada biraz değinmek istiyorum. Bir dosya, onu oluşturan kullanıcının sahipliğinde yaratılır. mv bu sahipliği değiştirmez — aynı dosya sistemi içinde taşımak zaten yalnızca adı değiştirmektir. Ama cp yeni bir dosya üretir ve yeni dosyanın sahibi kopyalayan kullanıcı olur; root ile kopyaladığınızda dosya root‘a geçer. Sahipliği ve zaman damgalarını korumak için cp -p, izinler ve bağlantılarla birlikte tamamını korumak için cp -a kullanın.

cp: Dosya ve Dizin Kopyalamak

“cp” komutu, dosyaları ve dizinleri kopyalamak için kullanılır. Temel kullanımı şu şekildedir:

cp dosya.txt yeni-dizin/

cat: Dosya İçeriğini Ekrana Yazdırmak

“cat” komutu, dosya içeriğini ekrana yazdırmak için kullanılır. Temel kullanımı şu şekildedir:

cat dosya.txt

echo: Metin ve Değişken Yazdırmak

“echo” komutu, metinleri veya değişkenleri ekrana yazdırmak için kullanılır. Temel kullanımı şu şekildedir:

echo Merhaba Dünya!

‘-e’ seçeneği ile kaçış karakterlerini yorumlayabiliriz:

echo -e "Birinci Satır\nikinci satır."

Sonuç

• rm -rf‘i satırın sonuna yazın. Önce dosya adını, sonra parametreyi yazmak, benzer isimli yanlış bir dosyada erken enter‘a basma riskini ortadan kaldırır — rm‘in geri dönüşü yoktur.
• cp sahipliği taşımaz, mv taşır. Kopyalama yeni bir dosya üretir ve yeni dosyanın sahibi kopyalayan kullanıcıdır; sahipliği ve zaman damgasını korumak için cp -p kullanın.
• Seçenekleri ezberlemeyin, --help yazın. Tek başına ls kırktan fazla seçenek taşıyor; hangi seçeneğin var olduğunu bilmek, ne yaptığını ezberlemekten daha kullanışlı.

Bir de şu: yardım aramaktan çekinmeyin. Linux içinde ‘man’ komutu veya google gibi arama motorlarını kullanabilirsiniz. Yapay zeka daha hızlı olabiliyor tabi. Bir şeyi nasıl yapacağınızı bilmiyorsanız bunu bir kaç arama sonrası çok kolay bir şekilde öğrenebilirsiniz. Özellikle çoğu sorunuzun cevabını Stack Overflow‘da bulabileceğinizi düşünüyorum.

Yol haritasında sırada dosyaların nerede durduğu var: Mutlak Yol ve Bağıl Yol Kavramları. Serinin tamamına GNU/Linux Öğrenme Yolculuğu sayfasından ulaşabilirsiniz.