Linux Dosya Oluşturma ve Kopyalama Komutları: Dosyalarınızı Yönetmek

cp masum görünen bir komuttur: kaynağı yazarsınız, hedefi yazarsınız, biter. Ama aynı komut, hedefte zaten bir dosya varsa hiçbir şey sormadan üzerine yazar — ve üzerine yazılan içerik geri gelmez. Kopyalamak kolaydır; komutun hangi durumda tam olarak ne yaptığını bilmek işin asıl kısmıdır.

Bu yazıda dosya oluşturmanın (touch, echo) ve kopyalamanın (cp) temel kullanımını, dizin kopyalarken neyin değiştiğini ve cp ile mv arasındaki gerçek farkı göreceğiz.

Dosya Oluşturma: touch Tarihi Günceller, echo İçeriği Yazar

Boş bir dosya oluşturmak için touch kullanırsınız:

touch yeni_dosya

Ama touch aslında bir zaman damgası komutudur: dosyanın son erişim ve son değişiklik zamanını o ana çeker. Dosya yoksa boş olarak oluşturması bu işin yan etkisidir. Bu yüzden var olan bir dosyaya touch çalıştırmak içeriğine dokunmaz — yalnızca tarihini günceller.

İçi dolu bir dosya isterseniz echo çıktısını yönlendirirsiniz:

echo 'Merhaba, dünya!' > merhaba

Buradaki > işareti komutun çıktısını ekrana değil dosyaya yönlendirir. Dikkat edilmesi gereken nokta şu: > dosyayı içeriğiyle birlikte sıfırlar. Dosya yoksa oluşturur, varsa içindeki her şeyi siler ve yalnızca yeni girdiyi yazar. Var olanın sonuna eklemek istiyorsanız >> kullanmanız gerekir:

echo 'ikinci satır' >> merhaba

Kopyalama: cp ve Dizinler İçin -r

cp en basit hâliyle kaynağı ve hedefi alır — aşağıdaki komut dosya‘yı yedek_dosya adıyla çoğaltır. Adları yazarken dikkatli olun: Linux’ta dosya adları büyük-küçük harf duyarlıdır, dosya ile Dosya iki ayrı dosyadır ve yanlış harf sessizce üçüncü bir dosya üretir.

cp dosya yedek_dosya

Dizin kopyalarken -r zorunludur. cp tek başına yalnızca dosya kopyalar; bir dizin verirseniz onu kopyalamaz, atlar:

cp proje/ proje_yedek/
# cp: -r not specified; omitting directory 'proje/'

cp -r proje proje_yedek

cp üzerine yazarken uyarmaz. Hedefte aynı adda bir dosya varsa sessizce ezer. Elle çalışırken -i (interactive) seçeneğini alışkanlık hâline getirmek, tek bir yazım hatasında veri kaybetmenizi engeller:

cp -i dosya yedek_dosya
# cp: overwrite 'yedek_dosya'?

Aynı Komutun İki Farklı Sonucu: Hedef Dizin Zaten Varsa

cp -r ile en sık düşülen tuzak burada: aynı komut, hedef dizinin var olup olmamasına göre iki farklı iş yapar.

# proje_yedek YOKSA → proje'nin kopyası proje_yedek adıyla oluşur
cp -r proje proje_yedek
ls proje_yedek
# notlar.md  rapor.txt

# aynı komutu ikinci kez çalıştırın → proje, mevcut dizinin İÇİNE kopyalanır
cp -r proje proje_yedek
ls proje_yedek
# notlar.md  proje  rapor.txt

Kaynağın sonuna / koymak bunu değiştirmez — rsync‘te değiştirir, cp‘de değiştirmez. Gecelik yedekleme betiğinizde proje_yedek/proje/proje gibi iç içe dizinler görüyorsanız sebebi budur.

Sonucun hedefin durumuna bağlı kalmasını istemiyorsanız -T ile hedefi “içine kopyala” değil “bu ol” diye işaretleyin:

cp -rT proje proje_yedek

-T GNU coreutils’e özgüdür; macOS’un BSD cp‘sinde yoktur. Hedefte zaten duran fazladan dosyaları da silmez, üzerlerine ekler — birebir ayna istiyorsanız doğru araç rsync -a --delete‘tir.

cp, mv, rsync: Hangisini Ne Zaman Kullanmalı

• cp kaynağı yerinde bırakır, mv bırakmaz. Aradaki fark yalnızca kaynağın silinmesi de değildir: mv aynı dosya sistemi içinde veriyi hiç kopyalamaz, sadece dizin girdisini yeniden adlandırır. Bu yüzden 100 GB’lık bir dosya aynı disk içinde anında taşınır. Farklı bir diske ya da bölüme taşırken ise mecburen kopyalayıp kaynağı siler; o durumda süre dosya boyutuyla orantılıdır.
• rsync veya scp ile uzak sunucular, sanal makineler veya kendi ağınızdaki bilgisayarlar arasında dosya ve dizin kopyalayabilirsiniz. Büyük dizinlerde rsync tercih edilir: yarıda kalan aktarımı kaldığı yerden sürdürür ve yalnızca değişen dosyaları gönderir.

Sonuç

Dosya oluşturma ve kopyalama komutlarının tamamı üç davranışa dayanır:

• touch bir zaman damgası komutudur. Boş dosya oluşturması yan etkisidir; var olan dosyanın içeriğine asla dokunmaz.
• > sıfırlar, >> ekler. Bir günlük dosyasına > ile yazmak, o ana kadarki tüm kaydı tek seferde siler.
• cp dizin için -r ister ve üzerine yazarken sormaz. mv ise aynı dosya sistemi içinde veri taşımaz, yalnızca adı değiştirir.
• cp -r‘ın sonucu hedefin var olup olmamasına bağlıdır. Aynı komut ilk çalıştırmada kopyayı üretir, ikincide kopyayı kopyanın içine koyar.

Yol haritasında sırada dosyaların içine bakmak var: Dosya İçeriğini Görüntüleme (cat, less, tail, head). Serinin tamamına GNU/Linux Öğrenme Yolculuğu sayfasından ulaşabilirsiniz.